ਤੇਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਉਤਪਾਦ ਤੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਰ੍ਹੋਂ, ਤੋਰੀਆ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਵੜੇਵਿਆਂ (ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜਾਂ) ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ। ਜਿਸ ਉਪਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਤੇਲ ਕੱਢਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਹਲੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਹਲੂ ਨੂੰ ਬਲਦ ਗੇੜਦਾ ਸੀ। ਪੰਜ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਹ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਕਾਰਨ ਕੋਹਲੂਆਂ … Read more
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਾਈ ਜਿੱਥੇ ਹਜਾਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ (ਆਮੰਤਰਣ ਪੱਤਰ) ਲਿਜਾਣ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹਾਂ ਸਮੇਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਸੁਨੇਹੇ ਲਿਜਾਣ, ਵਧਾਈ ਪੱਤਰ ਲਿਜਾਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲੱਭਣ, ਵਿਆਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਸਮੇਂ ਲੈਣ ਦੇਣ ਕਰਨ … Read more
ਜਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਲਾਹੇ (Weavers) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਜਾਤ ਦੀ ਬੜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੱਦਰ, ਖੇਸ, ਚਾਦਰਾਂ, ਮਲਮਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਹਿਰ ਜੁਲਾਹੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕਪੜੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਊਨੀ ਕੰਬਲ ਵੀ । ਵਧੀਆ ਕਾਲੀਨਾਂ ਬਨਾਉਣਾ … Read more
ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤ ਮਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਿਤੋਂ ਰਾਜਪੂਤ ਕਰਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਮਹਿਤੋਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਤਮਾ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਜਾਤ ਦੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਜਾਤਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਗਵਾੜਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਪਾਂਛਟਾ, ਨਰੂੜ, ਰੰਧੀਰਗੜ, … Read more
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਸੀ ਜਦ ਇਹ ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ, ਘੜੇ, ਘੜੀਆਂ, ਸੁਰਾਹੀਆਂ, ਤੋੜੀਆਂ, ਚਾਟੀਆਂ, ਦੀਵੇ, ਕਾੜ੍ਹਨੇ (ਦੁੱਧ ਕਾੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ) ਕੁੱਜੇ, ਛਕਾਲੇ ਆਦਿ ਪੱਥ ਕੇ, ਭੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਪਕਾ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਗਧੇ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਗੱਡੇ ਉੱਪਰ ਲੱਦਕੇ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਬਦਲੇ ਅਨਾਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਘੱਟ। ਘਰ ਪੱਕੇ … Read more
ਸੁਨਾਰ ਜਾਂ ਸੁਨਿਆਰੇ ਜਿਹਾ ਕਿ ਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰਗਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ‘ਗੋਲਡਸਮਿਥ’ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਜੌਹਰੀ, ਸਰਾਫ, ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ … Read more
ਛੀਂਬਾ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਸ਼ਿਲਿਪਨ’ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤ ਵਿਚ ਛੀਪਾ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਛੀਂਬਾ। ਛੀਂਬੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ‘ਕਪੜੇ ਉੱਪਰ ਵੇਲ ਬੂਟੇ ਛਾਪਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰੀਗਰ’। ਟਾਂਕ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਜਾਂ ਛੀਂਬਾ ਜਾਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ਼ੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਪੜੇ ਸੀਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ … Read more
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਉੱਪਰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ‘ਚ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਇਆ ਜਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸ੍ਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਆਕਾਰ ਦਾ ਲੋਪ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ‘ਕੁਅ’ ਫਿਰ ‘ਕੂ’ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਖੂ’। ਇਸੇ … Read more
ਭਾਟੀਆ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਸਰਗੋਧਾ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਂ, ਜਿਹਲਮ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਖਰੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਸਿੰਧ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬੰਨੂੰ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਟੀਏ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ … Read more
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ‘ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਲਾਲ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੈ, ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣਾ ਆਪਣੀ ਜੱਦ ਦਾ ਖੁਰਾ-ਖੋਜ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਭੱਟੀ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਭੱਟੀ) ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ … Read more
