ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ

ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ (1925 ) ਡਾ ਨੇਕੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਚਰਣ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ-ਬੋਧ ਤੇ ਨਵੇਂ ਭਾਵ-ਬੋਧ ਦੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਜੋ ਨਵਾਂ ਅਨੁਭਵ/ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨਵੀ ਰੂਪ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਕਾਵਿ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵਰੂਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ … Read more

ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨਾਵਲ (ਉਪਨਿਆਸ) ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹੱਤਵ ਮਹਾਕਾਵਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਉਹੋ ਮਹੱਤਵ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜਟਿਲ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਅਜੇਹੇ ਰੂਪਾਕਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜੋ ਜੀਵਨਗਤ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰ … Read more

ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ  ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ “ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ” ਦਾ ਜਨਮ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ, ਕਥਾ, ਬਿਰਤਾਂਤ, ਬਾਤ ਆਦਿ ਕਥਾਤਮਕ ਰੂਪ ਭਾਵੇਂ ਆਦਿ ਕਾਲ ਅਤੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਅਜੋਕੀ ਹੁਨਰੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹੈ । ਗਲਪ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਿੱਕੀ … Read more

ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰਵ ਕਾਵਿ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਾਵਿ (ਨਾਟਕ) ਨਾਟ, ਰਾਸਧਾਰੀਏ, ਭੰਡ, ਨਕਲੀਏ, ਮਰਾਸੀ ਤੇ ਡੂੰਮ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਸ੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਜਾਂ ਹਾਸੇ ਭਰੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਿਯਮਬੱਧ (ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਲਾ ਪੱਖੋਂ) ਕੋਈ ਵੀ … Read more

ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਾਰਤਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਢੇਰ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਆਭਾਸ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ-ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । … Read more

ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀਪ੍ਰਸਤ ਜਨ-ਸਮੁਦਾਇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦਾ-ਰਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਹਜਮਈ ਰੰਗੀਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਚਮਕਣ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ … Read more

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਨ 1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹਾਲੀ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਉਥੇ ਮਾਨਯੋਗ ਤੇ ਗੌਰਵਮਈ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ … Read more

ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ | Punjabi Kavita ਇਕ ਉੜੀਆ ਕਵੀ ਦਾ ਆਖਣਾ ਹੈ : ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਭੰਵਰ ਵਿਚ ਇਕ ਫੁੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਇਕ ਤੇਜਸਵੀ ਫੁੱਲ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਫੁੱਲ । ਝੱਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਹੇਠ ਚੁੰਮਦਾ ਹੈ ਇਕ ਪੱਤਾ, ਇਕ ਹਰਿਆ ਪੱਤਾ, ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਪੱਤਾ । ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਵੇਲ ਉਤੇ ਇਕ ਕਲੀ ਖਿੜੀ ਉਹ ਕਲੀ ਚਾਨਣ … Read more

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ | ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਸਬੇ  ਜਿਵੇਂ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਇਤਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਜਿਤਨੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ। ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਥੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ … Read more

ਗੁਰੂ, ਸੰਤ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵਿ ਧਾਰਾ | Guru Sant te Suffi Kav Dhara  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ, ਸੰਤਾਂ, ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉਤੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉਤੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ਉਹ … Read more