“ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਤੱਕ” ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ‘ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਸਨ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ : ਜੱਸੋਵਾਲ ਜਦ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲਾ ਬਗਾਵਤੀ ਕੇਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਦਾ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਲਾਹੌਰ ਆਪਣੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਦੇ ਅੰਕ ਸਫਾ ਐਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਖੱਬਰਾਂ ਦੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ-ਜੱਸੋਵਾਲ ਤੋਂ 21 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਲਿਖਦਾ ਪਰ ਦੋਆਬਾ ਲੀਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ … Read more
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ : ਮੁਗੋਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਾਂ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਗਜ਼ਟੀਅਰਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬੱਝਵੇਂ ਰੂਪ ‘ਚ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਨ … Read more
ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਜਾਇਆ ਪਿੰਡ : ਬੰਬੇਲੀ ਬੰਬੇਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਤੋਰਨੀ ਪਊ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ। ਉਦੋਂ ਦੀ ਜਦ ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਾਂ-ਪੰਜਾਬ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਲੜਾਕੂ ਧਿਰਾਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਮਰਹੱਟਿਆਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਪਾਸ ਬਕਾਇਦਾ ਬੱਝਵਾਂ ਰਾਜ … Read more
ਇੰਜ ਵਸਿਆ ਸੀ : ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਪਿੰਡ ਨੁਮਾ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਉੱਘਾ ਬਲਾਕ ਇਹ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਹੁਣ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਿੱਖ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਗੁੱਠ ਤੋਂ ਲੈ … Read more
ਜਿੱਥੋਂ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਫਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਸਦੀਵੀ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰੀ : ਹਿਆਤਪੁਰ ਰੁੜਕੀ ਰੱਗ-ਏ-ਅਜ਼ਾਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਸਿਰਲੱਥ ਸੁਰਮੇ ਸਾਥੀ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ: ਸਿਰ ਆ ਪੌਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ” ਦੇ ਪੰਨਾ 394 ਉੱਤੇ ਜਲਦ ਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ- ”ਬਾਬੂ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵੇਲੇ ਡਾਇਰੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਤ ਜਾਵਈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। … Read more
ਗਵੱਈਏ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਪਿੰਡ : ਬਾੜੀਆਂ ਕਲਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤੇਲੀ, ਕਸਾਈ, ਮੋਚੀ, ਕੰਜਰ, ਭਰਾਈ, ਅਰਾਈ, ਪਾਲੀ,ਜੁਲਾਹੇ, ਰੰਗਰੇਜ਼, ਨਿਲਾਰੀ, ਲਲਾਰੀ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਲੇ ਵਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਬਾੜੀਆਂ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 36 ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਵਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਾਹਦੀ ਇਹ ਵੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ … Read more
ਸਹੋਤੇ ਜੱਟਾ ਦਾ ਵਸਾਇਆ: ਬਾੜੀਆਂ ਕਲਾਂ ਤੀਹ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਹੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜ-ਛੇ ਵਾਰ ਇੱਕ ਨਾਂਅ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਸੁਣੀਦਾ ਹੈ- ‘ਬਾੜੀਆਂ ਕਲਾਂ ਸੇ ਬੂਟੀ ਰਾਮ ਹਾਂਡਾ’, ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾੜੀਆਂ ਕਲਾਂ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਬੂਟੀ ਰਾਮ ਹਾਂਡਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸੇ ਹੋਣ ਰੂਹ … Read more
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਬੇਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ : ਡੁਮੇਲੀ ਬਾਬਰ ਦੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਤੁਜਕ ਏ-ਬਾਬਰੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁਮੇਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਸੀ ਇਹ ਜ਼ੈਲ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਹੁਣ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-ਫਗਵਾੜਾ ਉੱਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਡਾ ਅਹਿਰਾਣਾ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਲਹਿੰਦੀ ਬਾਹੀ … Read more
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ : ਫਤਿਹਪੁਰ ਕੋਠੀ ਕਥਾ ਇੱਥੋਂ ਤੋਰਨੀ ਹੀ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਹਥਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮ- ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਰਮਣ ਦੌਰਾਨ ਕੋਠੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬੇਹ-ਖੰਡਰਾਤ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਰਾਸ਼ੇ ਪੱਥਰ ਰੁਲਦੇ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸ ਪਏ ਪ੍ਰਾਚੀਨ … Read more
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ : ਸਕਰੂਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਿਰਾ ਹੋਈਆਂ-ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਲੜੀਬੱਧ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਹੀ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ-ਪੜਤਾਲ ਤੇ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਉਸ ਸਕਰੂਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣੀ वै. ते ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ … Read more
