ਗੁਰਦਆਰੈ ਲਾਇ ਭਾਵਨੀ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹਿਆ ਸਾਂ,ਕਿ ਜਦ ਯਾਤਰੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ, ਘਰ ਮੁੜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਮਰਥਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ … Read more
ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਘੜਨੇ ਅਤੇ ਜੜਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਠਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਬੋਲ, ਸੁਥਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ … Read more
ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਅੱਗ ਘਿਰ ਰਹਿਮ ਨੂੰ ਮੰਗਣਾ ਖੰਜਰ ਵਿਰਾਨੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਬਾਹ ਹੋ ਨਾਜ਼ੀਆਂ। -ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਘਲੂਘਾਰੇ ਵਾਪਰੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੁਕਾਈ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੱਲੂਘਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਖਸ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਚ ਬੇਰਹਿਮ, ਵਹਿਸ਼ੀ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਣਿਆ … Read more
੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਨਿਮਸ਼ਕਾਰ ਗੁਰ ਪੂਰਿਆਂ ਪੂਰੀ ਕਰਣੀ ਆਸ ਹੱਥ ਬੰਨਕੇ ਬੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਵਿ ਦਾਸ ਪੌਂਟੇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੰਗ ਮਾਝੇ ਦਿਆਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਦਾਵਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਗੁਰਾਂ ਨੂ ਲਿਖਕੇ ਦੇ ਜਾਣਾ ॥ ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ ॥ ਪੌਂਟੇ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਯਾ ਭਾਰੀ ਜੀ । ਤਾਕਤ ਪਹਾੜੀਆਂ ਲਗਾਈ ਸਾਰੀ ਜੀ । ਆਪ … Read more
ਆਰੰਭਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾਗਿਸਤਾਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਦੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅਵਾਰ ਆਊਲ ਤਸਾਦਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਆਉਲ ਵਿਚ ਇਕ ਸਕਲੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਬਾਕੀ ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਛੱਤ, ਤੇ ਇਸ ਉਤੇ ਪਿਆ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਰੋਲਰ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹੜਾ। … Read more
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ/ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹਿਬੂਬ ਲੇਖਕ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਬਣਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ 1952 ਵਿਚ ਹੀ ਸਟਾਲਿਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਾਵਿਮਈ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ “ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ” ਨਾਲ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ … Read more
ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ–ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੇ ਸਵਾ ਕੁ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ : ਪਹਿਲਾ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ 2 ਜੂਨ ਸੰਨ 1746 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1762 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਘੱਲੂਘਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਇਕ ਹੀ ਸੀ-ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾ-ਹਸਤੀ ਤੋਂ ਮਿਟਾ ਦੇਣਾ। ਪਹਿਲੇ … Read more
ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿੱਤ ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਆ। ਸਰਾਪੀਆ ਰੂਹਾ ਕੋਈ ਹਰਿਆ ਬੂਟ ਰਹਿਓ ਰੀ ਇਕ ਮਿਆਨ ਦੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫਲਾਵਾ, ਪੁਜਾਰੀ, ਬੰਜਰ, ਸੰਗਮ ਆਸਤਕ ਨਾਸਤਕ ਨਾਸੂਰ, ਆਦਮ ਖੇਰ, ਮੱਤਧਾਰ ਧੁੰਦਲੇ ਪਰਛਾਵੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਿੱਤ੍ਰਕਾਰ, ਸੁਮਨ ਕਾਂਤਾ, ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਪਤੰਗ ਅੰਗ ਦੀ ਖੇਡ ਟੁੱਟੀ ਵੀਣਾ, ਗੰਗਾਜਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ, … Read more
ਸਮਰਪਣ ਵਾਰੀ ਹਾਂ ਐਸੇ ਜੀਵ ਤੋਂ, ਜੋ ਵਤਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵ ਤਾਂ ਚਿਰੰਜੀਵ ਹੈ, ਇੱਕੀ ਕੁਲਾਂ ਸਤਿਕਾਰਦਾਂ । ‘ਅਰਸ਼ੀ ਮਿਟੇ ਜੋ ਵਤਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ, ਮਕਬੂਲ ਨੇ ਉਹ ਕਰਬਲਾ, ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਜਿੰਦੜੀ ਵਾਰਦਾਂ । ਕੌਮ ਦੇ ਸਿਰਲੱਥ ਜਰਨੈਲ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਸਮੇਤ ਤਮਾਮ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਅਣਖੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ … Read more
ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਤੇਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਕਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬ? ਪੰਜਾਬ ਬਿਮਾਰ ਹੈ। ਸਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ । ਲਹਿੰਦਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ‘ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ’ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਛੜਿਆ ‘ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬ’ ਝੋਰੇ ‘ਚ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਭ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ- ਨਿੱਕੇ ਪੰਜਾਬ ਹਨ ਪਰ ‘ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ’ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਬੁਰੀ … Read more
